poniedziałek, 24 lipca 2017

Rajd po ludziach

W zeszłym roku miałem jeździć po ludziach z pytaniem "dlaczego myślisz tak, jak myślisz?". Nie wyszło. Temat odłożyłem, zawiesiłem owo pytanie, ale w te wakacje w podróż po znajomych jednak się udałem. A że na południe wypadło mi jechać, zacząć odwiedziny musiałem od miejsca szczególnego, które wszak znam dobrze. Otóż 4 km od Grójca mieszkają i pracują razem Rajmund i Ewelina. Na niecałych 3 hektarach prowadzą unikalną działalność szkółkarską - wiele gatunków roślin iglastych kształtują na podobieństwo japońskich bonzai. Wiedzę w tej dziedzinie mają ogromną i efekty pracy godne podziwu.
                                          

                                            

Fakt, że znam się z Reniem od 56 lat i składam im przyjacielskie wizyty regularnie sprawia, że i mnie odrobina tej wiedzy się udziela. Miejsce owo tym bardziej jest dla mnie wyjątkowe, że goszczenie w nim każdorazowo łączy się z degustacją pyszności przygotowanych przez Panią Domu.

W pobliżu Św. Kararzyny mieszka Jarek. Pracowaliśmy razem w szkole przez rok. Uczyliśmy tego samego przedmiotu. Ale niebanalną znajomość zawiązaliśmy w trakcie przerw między lekcjami. Jego optymizm, radosna energia i rozliczne pasje napełniały niewielki pokój nauczycielski niepowtarzalną atmosferą. A gdy dołączał do tego Piotr - artysta, koneser literatury i muzyki, powietrze wypełniało się tym, co wyobrażam sobie, fruwało w Zielonym Baloniku, Ziemiańskiej czy później w kawiarni PiW-u na Foksal. Ach, jak ja wtedy lubiłem chodzić do szkoły i spotykać tych panów! Jarek osiadł w rodzinnym siedlisku, tworząc z dwóch niewielkich drewnianych domków posadowionych w ogrodzie miejsce bajkowe. Pokazują to załączone fotografie.

                                                 

                                         

                                         

A że o każdej roślinie jej opiekun może opowiadać historie i anegdoty fascynujące, że w domu snuje się muzyka z najwyższej półki, że zapachy natury mieszają się z aromatem autorskich pomysłów kulinarnych, żałowałem wielce, że tylko dwa dni spędziłem w tym uroczysku.
                                      

                                  

Fakt, że podsuniętą przez Jarka, otwartą przypadkowo książkę "Reszta jest hałasem" Alex'a Ross'a przeczytałem do końca niech świadczy o jakości tego miejsca.

Do Czesława musiałem się kopnąć aż pod Tarnów. Tam, wraz z trzema synami prowadzi zakład usług kamieniarskich. Jadą do niego z różnych stron ci jeszcze żywi, by zamówić i uiścić opłatę za trwałość imienia wykutego w granicie i zdobnego w prawdziwe, równie trwałe złoto. Granitowe bloki przybywają ze stron jeszcze bardziej odległych, jak Szwecja czy Afryka Południowa. Zamawiane są te najwyższej jakości, ale, jak mnie przemiły syn Czesława uświadomił oprowadzając po zakładzie, ową jakość daje się stwierdzić dopiero po pocięciu bloku na płyty i wyszlifowaniu ich powierzchni.

                                               

Piękna i szlachetna to robota. Z Czesławem spotkałem się 9 lat temu w sanatorium w Polańczyku. Grywaliśmy w ping-ponga i raz nawet udało mi się wygrać. Gadaliśmy wieczorami. Z tego wynikło, że zupełnie nie udało mi się wygonić Czesia z pamięci, a on, z kolei, odezwał się nagle rok temu mówiąc, że robił porządek w wizytówkach, natknął się na moją i zaraz zadzwonił, zamiast ją wyrzucić. Przegadaliśmy godzinę i to przesądziło, że znalazł się na trasie mej podróży.
 
                                           

Bo Czesio zajmuje się trzema wymiarami robiąc pomiary cmentarnych grobowców i czwartym - czasem, wyciosując je z najtrwalszego granitu.

                                          

Ale jeszcze dwa wymiary są mu przypisane. Szlachetna prostota wyrażana jasną myślą i pewien rodzaj fantazji, wyobraźni, którą sięga gdzieś dalej i wyżej. Dobrze, że jest radnym i że prowadzi lokalny klub piłkarski. Zabawiłem u niego niedługo, ale załapałem się na pomidorową i naleśniki. Podała mi je jego ujmująco skromna, drobniutka małżonka, która rychło potem pospieszyła do fabryki na popołudniową zmianę. Powiadam wam, co za ludzie! Czesław też wnet pojechał obradować, a ja ruszyłem w kierunku Krakowa.

Lubię przyjeżdżać na trochę do grodu Kraka. Lubię na chwilę zanurzyć się w jego dostojną, habsburską mieszczańskość. Przyzwyczajenie do stołecznego rozedrgania pewnie nie pozwoliłoby mi rozkoszować się gęstością socjalnej atmosfery na dłużej. Jednak obie osoby, które chciałem odwiedzić są integralną częścią tego miasta. Jan, kuzyn Isi, mojej Towarzyszki Życia jest osobą publiczną z nazwiska i z twarzy. To z nim spotkałem się najpierw na smakowitej kolacji i on udzielił mi gościny.

                                          

Spotykaliśmy się wcześniej niejednokrotnie w Warszawie, gdy zatrzymywał się na Sadybie i polubiliśmy się jakoś niestandardowo. Oczywiście znam go z publikacji prasowych i publicznych wystąpień. Najbardziej wszak imponuje mi jako nauczyciel akademicki upowszechniający wiedzę filozoficzną w sposób jasny i zrozumiały. To samo dotyczy książek jego autorstwa. Dobrze też nam się rozmawia i tak było również tym razem, a to przez uważne słuchanie się wzajemnie, co nie jest aż tak powszechną umiejętnością. Atencją został też obdarzony mój samochód, który spędził noc w garażu uniwersyteckim pod Audytorium Maximum. Zapewniło mu to bezpieczny pobyt, czego nie gwarantują warszawskie tablice rejestracyjne na ulicy dawnej stolicy kraju.

Następnego ranka popędziłem na Salwator, moją ulubioną dzielnicę Krakowa, by odwiedzić Cecylię, przywitać się rocznym już Ignacym i uścisnąć prawicę jego tacie - Piotrowi. O Cecylii też nie muszę się rozpisywać, bo jest osobą znaną.

                                 

Fakt, że dostałem od niej pięknie wydany katalog - dokumentację artystycznych dokonań z bardziej niż serdeczną dedykacją, napawa mnie radością i dumą. Rozmawialiśmy o sztuce i życiu spożywając niespiesznie śniadanie, a rozpromieniona twarz Cecylii, jej śmiejące się oczy obok spokoju Piotra mówiły same za siebie. Ignaś z wdziękiem smarował śniadaniowymi produktami siebie i okolicę, zaznaczając swoje terytorium. Śniadać w takim towarzystwie to czysta przyjemność.

Pora obiadowa zastała mnie już nad Zalewem Żywieckim, gdzie Isia z dwojgiem swoich wnucząt, Niną i Leonem, spędzała wakacje. Rozbiłem swój namiocik w ogródku i natychmiast wpasowałem się w ich program wypoczynkowy.

                                            




                                             

Ktoś by pomyślał, że wiek 5 i 8 lat ogranicza dzieci do podwórkowego szaleństwa z rówieśnikami. Tymczasem nazajutrz wdrapaliśmy się na pobliski szczyt góry Żar, by nazajutrz wejść na Baranią Górę wzdłuż Białej Wisełki, a wrócić z biegiem Wisełki Czarnej. W obie strony zajęło to, bagatela, 6 godzin. Każdy odczuwa swoje osobiste zmęczenie, ale ja uważam, że choćby z racji wieku, zmęczyłem się najbardziej. Dlatego następnego ranka wrzuciłem ich rowery na bagażnik isiowego samochodu i oni ruszyli do Warszawy, a ja wprost przeciwnie - do Sokołowska.

                                         

W Sokołowsku bywam zazwyczaj raz w roku, w zimie lub w lecie. Tym razem w obu tych terminach. Jest to miejsce zupełnie niezykłe. 19-wieczny kurort znany z leczenia chorób płucnych, zaniedbany po transformacji, powoli nabiera dawnego blasku. Dzieje się tak głównie za sprawą Fundacji InSitu osiadłej tu od dekady. Siłą swych szefowych, Bożenny Biskupskiej i Zuzanny Fogt, ogromne, zniszczone pożarem sanatorium Brehmera dźwiga się z ruin, a równolegle od lat odbywają się tu ważne festiwale. Jeden - Konteksty - festiwal sztuki efemerycznej pozwala spotkać znaczących artystów sztuki performerskiej ze świata i kraju. Właśnie na otwarcie tego wydarzenia pospieszyłem onegdaj. 

                                     

 Drugi festiwal poświęcony Krzysztofowi Kieślowskiemu odbywa się na przełomie sierpnia i września, skupiając środowisko filmowe. Od trzech lat dołączyło do tych wydarzeń Sanatorium Dźwięku - festiwal muzyki eksperymentalnej na poziomie radykalnej europejskiej awangardy. Jego pomysłodawcą i organizatorem w ramach Fundacji InSitu są Gerard Lebik i Zuzanna Fogtt. Pozostając w długoletniej przyjaźni z Bożenką, Zuzą i Zygmuntem Rytką, od początku świadkuję i twórczo uczestniczę w tym gigantycznym projekcie zwanym Sokołowsko.

                                                       

                                         

Nie ma dla mnie lepszego miejsca na ładowanie akumulatorów, bowiem majestat i spokój tamtejszej natury uzupełniony jest niespożytą energią i optymizmem twórczym Bożenki i pracowitością całego zespołu Fundacji. Taka konfrontacja każe mi znajdować i w sobie zasoby energii przydatne przez cały rok w każdego typu dzieałalności. W czasie festiwalu spotyka się arcyciekawych ludzi, rozmawia o sztuce i cieszy współobecnością innych artystów.

                                           

                                              

Tak było i tym razem. Choć ledwie zawadziłem o pierwszy dzień Festiwalu, to nazajutrz opuszczałem Sokołowsko solidnie ubogacony. Taki też dotarłem do domu radując się z serdecznych spotkań z tylu znajomymi i przyjaciółmi. Super był ten wakacyjny rajd po ludziach.











































środa, 5 lipca 2017

Przenikanie

Przenikanie - spektakl Teatru S na Festiwalu Experyment 2017 w Zbąszyniu.

                                         

Pojechałem zobaczyć nowy spektakl teatru Irka Solarka. To dobry pretekst, by wpaść choć na jeden dzień do Zbąszynia na festiwal Experyment i spotkać gromadę życzliwie ku mnie uśmiechniętych ludzi.

Im dłużej żyję, tym bardziej sobie cenię prostotę, umiar i czystość znaczeń, kształtów, symboli. Zgrabna i stosowna forma nadana treści zawsze mnie raduje. Nadmiar męczy.

Teatr Irka jest plastyczny. Żadne słowo nie pada. Tradycja takiej sztuki jest w Polsce bogata. Z jednej strony to teatry awangardowe, gdzie scenografia wychodzi z tła i staje się istotnym współtwórcą spektaklu, jak u Szajny czy Kantora. Z drugiej strony to wymagająca i trudna sztuka happeningu i performansu. Jest też oczywiście czysta Scena Plastyczna Leszka Mądzika.

Do tej właśnie tradycji nawiązuje Irek. Nie waha się też przyznać do owych odniesień. Nie bez powodu jego derwisze wirują w ramionach pentagramu wyznaczonego na scenie taśmą klejącą w kolorze niebieskim. Ja też podzielam admirację dla dokonań artystycznych Edwarda Krasińskiego.

                                               

Brak słów otwiera wolną przestrzeń dla całej gamy innych doznań. Obrazy są zbudowane bardzo starannie, z rozmysłem i wielką wrażliwością. Nie dziwi mnie to, bowiem Irek jest wnikliwym tropicielem i odkrywcą form subtelnych, prostych, obarczonych tajemnicą ukrytych sensów i opowieści. Potrafi je odnajdywać i ujawniać. Potrafi też pleść z nich swoją opowieść plastyczną czy to w obrazach i obiektach, które tworzy, czy w spektaklach, z których "Przenikanie" jest najnowszym.

Są w nim aktorzy, którzy posłusznie i wyraźnie realizują zamysł autora, mieszcząc się dynamiką swej formy w powierzonym zadaniu. Są akcesoria i jest obiekt wiodący, przedziwny, niepokojący, toporny i uparty w swym trwaniu.

                                                        

 Jego niezwykła, jakby anty-funkcjonalna forma okazuje się tak bogata w sens, że pytanie o relację między nim a resztą grających elementów /w tym ludzi/, jest zagadką kto tu jest dla kogo i kto jest kim. Ten zewnętrznie pokrętny kloc staje się wnet elementem wewnętrznym, kręgosłupem, czy wręcz jego istotną częścią - krzyżem każdego człowieka. Krzyżem we wszystkich znaczeniach; tym organicznym, dźwigającym nasze wypionowane ciało i tym pańskim - bolesnym i w niesieniu i w przygwożdżeniu. Czołgają się po nim aktorzy, oplatają go, przeciskają pod lub przełażą nad, a on, jak życie, uwiera, grozi i kusi swym przedziwnym kształtem. Jest też dawcą i świadkiem samotności i sumienia, zmysłowości i rozpaczy.

                                      

                                       

                                      

Są też żywioły - jest woda, ziemia i powietrze ujawnione ziarnem pod postacią mąki i zapachami owych pierwotnych substancji. Właśnie zapach jest rzadkim w teatrze doznaniem a tu świadomie staje się częścią wrażeń tak wyraźnych, jak obraz.
    
                                                 

                                                

                                                

W takich przestrzeniach symbole mieszają się z realną dosłownością, co w pełni ujawnia też przestrzeń dźwiękowa spektaklu - ta stworzona jako zamysł i ta naturalna, sceniczna, wynikająca z działania.
                                                  

Początkowo starałem się czujnie odczytywać symbolikę wtopioną w ruch sceniczny, aby po chwili poddać się całemu nastrojowi, chłonąc to, co chwytają oczy, uszy i nozdrza, pełen oczekiwania na niespieszną sekwencję obrazów/wypadków i świadom, że zaskakująco dosłowne ujawnienie "bebechów" może zwiastować kulminację spektaklu, a bęben głoszący wpierw rozpoczęcie, jak w średniowieczu na rynku, na koniec zabrzmi tak czysto i jasno jak zaklęcie odczarowujące w bajce.

Potem, zgodnie z oczekiwaniem, nastąpiło życie w ciągu dalszym, już nie sceniczne, ale bogatsze i pełniejsze o całe "Przenikanie".

                                     

Dziękuję Dorocie Bulińskiej za udostępnienie jej zdjęć ze spektaklu.




















poniedziałek, 8 maja 2017

Na Placu Bankowym w niedzielę

Miałem kiedyś taki pomysł, żeby zadawać ludziom pytanie "dlaczego myślisz tak, jak myślisz?" Dziś naszło mnie, żeby zapytać o to najpierw samego siebie. To bardzo proste, zawołają niektórzy. Im wszak łatwiej próbować zaglądać w cudze uwarunkowania, podejrzewać geny, wytykać wychowanie, grupy wpływu w okresie dojrzewania, autorytety i strategie życiowe. Na to nakładają się oczywiście sytuacje szczególne i ogólne w życiu człowieka. Różne typy osobowości różnie się sprawdzają w zmiennych okolicznościach.

Wszystko to piszę za przyczyną osobistego uczestnictwa w sobotnim zgromadzeniu na Pl. Bankowym. Dlaczego tam poszedłem? Uznałem, że tam jest moje miejsce i że dołożę jedną więcej osobę do listy obecności. Czy zatem utożsamiam się ideowo z Platformą Obywatelską, która tę imprezę organizowała? Nie dokonałem nigdy szczegółowego przeglądu składowych części mojej ideowości. Trochę z grubsza wiem, co mi jest bliskie, o czym marzę, czego chciałbym dla swoich wnuków. Wyraźniej nieco czuję w jakich butach chodzi mi się wygodnie. Dość dokładnie wiem i czuję, co mi sprawia przykrość, co mnie martwi, czego się obawiam. Pewnie mam na to jakieś dowody, autorów, artykuły, cytaty i obrazy, ale wolałbym nie musieć uprawiać przy ich pomocy szermierki na poglądy. Zdaje mi się bowiem, trochę jak Byczkowi Fernando / a jednak/, że wąchanie kwiatków na łące jest lepsze niż starcie z matadorem. Tak, tak, rozumiem, że kiedy nie ma się alternatywy, trzeba umieć sprostać sytuacji. Tu jest miejsce na postawy moralne i oceny czynów, słów a nawet myśli.

Dużo się dziś mówi o tzw. postprawdzie z jednej strony, a radykalnie nastroszonej ideologii z drugiej. Jedno i drugie wydaje się realne mimo swej jawnej karykaturalności. Jak się mam znaleźć w tych realiach. Mówię swoim uczniom w szkole, że interesują mnie w procesie nauczania tylko dwie rzeczy. Uwyraźnić cud istnienia w świecie, to jedna. Drugą jest umiejętność takiego formułowania informacji, by trafiała ona do odbiorcy. Oczywiście obejmuje to również stan mojej gotowości jako odbiorcy na przyjęcie informacji. A zatem, co i po co przyjmować, co i dlaczego odrzucać. Co samemu wysyłać w przestrzeń i do kogo?

Zabrałem na Plac Bankowy aparat fotograficzny. Chciałem zanotować to, co da się wyczytać w twarzach ludzi tam zebranych. Przyznaję, chciałem poszukać śladów tej nienawiści do obecnej władzy, o której zdarza mi się tu i tam /gdzie? konkrety! konkrety!/ usłyszeć.

Podobnie jak Tomasz Łączyński, z którym znam się nie tylko z Facebooka, nie przepadam za wielkimi zgromadzeniami. On też tam był i choć się nie widzieliśmy, dobrze że byliśmy obaj.